O B A V I J E S T
Miljan Miljanović, javno će braniti završni magistarski rad pod nazivom:
„Ekonomski razvoj Vrbaske banovine”
Javna odbrana završnog magistarskog rada obavit će se 13.01.2026. godine u 15:00 sati na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Tuzli, pred Komisijom u sastavu:
1. Dr.sc. Sead Selimović, redovni profesor, izabran na užu naučnu oblast Savremeno doba na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Tuzli, predsjednik;
2. Dr. sc. Adnan Jahić, redovni profesor, izabran na užu naučnu oblast Savremeno doba na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Tuzli, mentor i član;
3. Dr. sc. Salkan Užičanin, docent, izabran na užu naučnu oblast Savremeno doba na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Tuzli, član.
Rezervni član Komisije: dr. sc. Izet Šabotić, redovni profesor izabran za užu naučnu oblast „Novi vijek” na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Tuzli.
Pristup javnosti je slobodan. Magistarski rad se može pogledati u Sekretarijatu Filozofskog fakulteta Univerziteta u Tuzli radnim danom od 08 do 14 sati.
Sažetak
Vrbaska banovina bila je jedna od najsiromašnijih i najmanje razvijenih oblasti u sastavu Kraljevine Jugoslavije. Najveći dio njenog stanovništva živio je od poljoprivrede, pri čemu je stočarstvo predstavljalo njenu najznačajniju granu. Ono se odvijalo na dosta primitivnim osnovama. Sve domaće životinje nisu se odlikovale nikakvom plemenitošću u svojim rasama i sojevima. Mjere koje je na pospješivanju stočarskih prilika u banovini preduzimala Kraljevska banska uprava nisu dovele do bilo kakvog napretka. Isto se može reći i za ratarstvo u banovini, o čemu svjedoči i priložena statistika. Kao pretežno pasivna oblast, Vrbaska banovina često je oskudijevala kako u hrani za stoku tako i u onoj za ljude. Ratarstvo nije bilo usmjereno na izvoz zbog niske produktivnosti, a prema nekim podacima s početka 1940. godine, oko 70% seljačkih gazdinstava i dalje je oralo drvenim plugom i služilo se najprimitivnijim poljoprivrednim oruđem. Uprkos povoljnim terenskim i klimatskim uslovima, godine s povoljnim vremenskim prilikama bile su rijetke. Poplave i suše konstantno su urušavale ekonomski značaj svih poljoprivrednih sektora, a kod voćarstva dodatnu nepriliku predstavljale su i česte epidemije voćnih bolesti. Kao najunosnija grana poljoprivrede, koristi od voćarstva bile su višestruke. Ono je u nešto manjoj mjeri bilo pogođeno negativnim efektima velike ekonomske krize, ali se u posljednjim godinama, pred izbijanje Aprilskog rata, mogla zapaziti ozbiljna stagnacija i kod ove poljoprivredne grane.
Drvna industrija predstavljala je najvažniju granu industrije. Ni do ukidanja banovine na njenom području nije osnovano nijedno značajnije industrijsko preduzeće. Napredak na ovom polju bio je samo kvantitativne prirode i ogledao se u povećanju broja industrijskih postrojenja za proizvodnju, dok stvarnog povećanja u obimu proizvodnje nije bilo. Prilike u industriji uglavnom su zavisile od konjunkture na tržištu, a usljed svjetske ekonomske krize, prevelike ovisnosti drvne industrije o italijanskom tržištu i drugih nepovoljnih okolnosti, ekonomsko stanje industrijskih preduzeća u banovini uglavnom je bilo nepovoljno, a socijalni položaj industrijskih radnika težak. U rudarstvu su prilike bile nešto povoljnije. Iako je tokom velike ekonomske krize proizvodnja uglja i njegova vrijednost bila u padu, a eksploatacija željezne rude izvjesno vrijeme nije ni postojala, naredni period donio je veliko poboljšanje. Predratno političko stanje i međunarodni diplomatski odnosi uslovljavali su potrebu podizanja vojne industrije. Stoga je proizvodnja i prodaja željezne rude premašila nivo prije izbijanja velike ekonomske krize, a na području Vrbaske banovine otpočela je eksploatacija i drugih ruda, poput limonita i boksita. Proizvodnja uglja u 1939. godini skoro je dostigla nivo iz 1930. godine, a velika promjena ogledala se u tome što je najveći dio proizvodnje prešao u ruke privatnih preduzeća. Trgovina i zanatstvo na prostoru Vrbaske banovine uglavnom su stagnirali. Tokom velike ekonomske krize trgovina je zapala u težak položaj, a problem bespravnog rada i konkurencije industrijskih proizvoda teško je pogađao zanatsku djelatnost. Pored toga, država je nizom zakonodavnih mjera donesenih u korist zemljoradnika u velikoj mjeri otežala položaj sitnih trgovaca i zanatlija. Kulturne prilike u Vrbaskoj banovini takođe su bile na dosta niskom nivou, što se odrazilo i na standard života, naročito kod seoskog dijela stanovništva. Nisu svi krajevi u Vrbaskoj banovini bili podjednako siromašni, a ipak standard života bio je skoro svugdje identičan. Ljudi su živjeli u starim i trošnim kućama, često zajedno s domaćim životinjama, jeli su uglavnom kukuruz, u brdskim dijelovima banovine nisu imali vode, a često su oskudijevali i u hrani. Infrastruktura, ni do ukidanja banovine, nije bila na zadovoljavajućem nivou. Turizam je uglavnom bio tranzitnog karaktera, i nedovoljno razvijen uprkos postojećim potencijalima. U svim privrednim granama osjećao se nedostatak finansijskih sredstava, a za napredak bilo koje vrste bila su neophodna državna ulaganja. Banovinski budžet, skoro po pravilu, iznosio je između 30-40 miliona dinara godišnje. Za podizanje samo jednog mosta preko Save, u 1936. godini bila su utrošena ukupno oko 24 miliona. Iz ovog podatka najbolje se vidi koliki je bio nedostatak finansijskih sredstava u budžetu banovine. Isto potvrđuje i procjena Poljoprivrednog odjeljenja, prema kojoj je za njegovo normalno funkcionisanje bio potreban redovan godišnji budžet u iznosu od oko 10 miliona dinara, uzimajući u obzir da od tog iznosa ne bi bilo moguće preduzimati nove investicije. Sredstva koje je ovo odjeljenje imalo na raspolaganju često su bila i za oko 70% manja od navedenog iznosa. Sveukupno gledajući, teško je izdvojiti bilo kakav privredni napredak Vrbaske banovine tokom posmatranog perioda. U 1939. godini, u banovini je bilo manje voćnih stabala, a faktički i stoke, u odnosu na stanje iz 1930. godine. Vrbaska banovina i dalje je predstavljala pasivno područje u pogledu ishrane, a stanje u njenoj industriji ostalo je uglavnom nepromijenjeno. Jedino je rudarstvo proživljavalo period većeg rasta i ekspanzije.